To forum używa cookies
To forum wykorzystuje pliki cookie do przechowywania danych logowania. Pliki cookie to małe dokumenty tekstowe przechowywane na komputerze. Pliki cookie ustawiane na tym forum mogą być używane tylko na tej stronie i nie stanowią zagrożenia bezpieczeństwa. Pliki cookie na tym forum śledzą również określone tematy, które przeczytałeś i kiedy je ostatnio przeczytałeś. Potwierdź, czy akceptujesz lub odrzucasz ustawienia tych plików cookie.

Ciasteczka zostaną zapisane w Twojej przeglądarce

Ocena wątku:
  • 0 głosów - średnia: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

[-]
Tagi
miejscowy a basenu freiluft basen r oddział jeleniej górze historia d schwimmbad städtisches hirschberger w jeleniogórski

Jeleniogórski basen a miejscowy oddział R.A.D.
#1
W okresie letnim już od godzin porannych na ulicy Sudeckiej ustawia się tu kolejka chętnych. Młodzi, starsi, często całe rodziny, wszyscy ściągają tu by w gorący, letni dzień odpocząć i zażyć kąpieli na świeżym powietrzu. O jakim miejscu mowa? Chodzi oczywiście o jeleniogórski basen, obiekt który zapewne znają wszyscy mieszkańcy tego karkonoskiego miasta- czy znają również jego historię, okoliczności w jakich powstał i komu niegdyś, w dawnym Hirschbergu służył?


[Obrazek: basen6.jpg]


[Obrazek: basen16.jpg]


Tropiciele Historii, Strimeo.TV, Hirschberg Jan oraz portal fotopolska.eu zapraszają na krótką podróż do przeszłości, podróż po historii powstania odkrytego basenu miejskiego w Jeleniej Górze, znanego niegdyś pod nazwą
Hirschberger Städtisches Freiluft - Schwimmbad .



[Obrazek: basen14.jpg]


[Obrazek: basen19.jpg]



Przy dawnej Schmiedeberger Straße (dziś ulica Sudecka), u podnóża Cavalierberg (Wzgórze Kościuszki) w Jeleniej Górze w latach 1934-35 zbudowano nowoczesne, odkryte kąpielisko miejskie z trzema basenami, wieżą do skoków oraz szatniami i całą, nowoczesną na owe czasy infrastrukturą.



[Obrazek: basen15.jpg]


[Obrazek: basen18.jpg]



W owalnym narożnym budynku powstała kawiarnia, prowadzona przez Ericha Reichelta (to był już drugi taki obiekt tego właściciela, pierwszy znajdował się przy dzisiejszym Placu Ratuszowym) . Z kawiarni tej rozciągał się doskonały widok na całe kąpielisko, co umożliwiały niemal całkowicie przeszklone ściany zewnętrzne.



[Obrazek: basen17.jpg]


[Obrazek: basen10.jpg]


Architektura basenu nie odbiegająca na krok od najwyższych norm światowych, pozwalała na organizację w obiekcie ciekawych wydarzeń sportowych. W latach 1935 - 36 przygotowywała się tu do Olimpiady niemiecka kadra narodowa, w 1942 roku na jeleniogórskim basenie zostały zorganizowane (niemieckie) ogólnokrajowe mistrzostwa pływackie.


[Obrazek: basen13.jpg]


[Obrazek: basen5.jpg]


Dlaczego czynny i tłumnie uczęszczany do dziś przez mieszkańców basen, obecnie zarządzany przez Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Jeleniej Górze (MOSiR) jest w naszym odczuciu obiektem szczególnym? Jedną z przyczyn są zapewne budowniczowie tego obiektu, czyli jeleniogórski batalion "Reichsarbeitsdienst" (w skrócie R.A.D.). A czym był R.A.D.?



Reichsarbeitsdienst (R.A.D.) czyli "Służba Pracy Rzeszy" 


[Obrazek: basen24.jpg]
emblemat z czapki żołnierza i zarazem symbol niemieckiej Służby Pracy Rzeszy - Reichsarbeitsdienst


W 1933, po dojściu do władzy niemieckiej partii faszystowskiej, kierownictwo NSDAP zainteresowało się działalnością Konstantina Hierla, który prowadził działalność wśród młodzieży na rzecz kształtowania postaw obywatelskich. Konstantin Hierl na polecenie Adolfa Hitlera został mianowany sekretarzem ds. pracy (Staatssekretär) w Ministerstwie Pracy (Reichsarbeitsministerium). Stworzył on wtedy organizację o nazwie Reichsarbeitsdienst i został jej przywódcą przyjmując tytuł Reichsarbeitsführer. 

Celem organizacji było kształtowanie postaw młodzieży wobec państwa poprzez pracę. Początkowo do R.A.D. wstępowali tylko ochotnicy. W dniu 26 czerwca 1935 wprowadzono w III Rzeszy zarządzenie o obowiązku sześciomiesięcznej pracy na rzecz państwa, a obowiązek ten miał być wypełniony poprzez pracę właśnie w tej organizacji. Zarządzeniu temu podlegali mężczyźni w wieku od 18 do 25 lat, a od 4 września 1939 także kobiety. W Reichsarbeitsdienst młodzi ludzie wykonywali prace na rzecz państwa w wielu dziedzinach życia gospodarczego: np. przy budowie dróg, karczowaniu lasów, melioracji i innych. Po wybuchu drugiej wojny światowej "Służba Pracy Rzeszy" wykonywała szereg "zleceń" na rzecz Wehrmachtu- zajmowała się głównie budową okopów i umocnień. W totalitarnym państwie dziecko trafiało do Hitler-Jugend, następnie do "Służby Pracy Rzeszy", a w kolejnym, finalnym etapie do armii. W 1944 część oddziałów R.A.D. zaczęto wykorzystywać do obsługi baterii przeciwlotniczych- w szeregi batalionów zaczęto wcielać coraz młodszych mężczyzn, często już w wieku 15 lat.


[Obrazek: basen3.jpg]
żołnierz oddziału R.A.D. na warcie


Obóz Służby Pracy Rzeszy 1/103 Hirschberg



[Obrazek: basen2.jpg]


O jeleniogórskim oddziale R.A.D. do niedawna nie było niemal żadnych informacji. Wiadomo byłe, że tutejszy batalion zbudował basen przy dzisiejszej ulicy Sudeckiej. Świadczyła o tym widokówka, na której pomiędzy obrazkami kąpieliska, przedstawiony został pomnik pamiątkowy, które to często organizacja "Reichsarbeitsdienst" na pamiątkę wykonanej pracy zostawiała gdzieś w pobliżu ukończonych obiektów. Wiadomo było, że miejscowy obóz znajdował się w okolicy Kopańca (Leopoldsbaude), na co potwierdzenie można znaleźć w dostępnych materiałach zdjęciowych. Ale gdzieś była luka. Dlaczego jeleniogórski R.A.D. miałby zbudować swój obóz w miejscu odległym ponad 18 kilometrów od miasta? Okazało się, że wątpliwości nie były bezpodstawne. Miejscowy oddział "Służby Pracy Rzeszy" przeniósł się do lasu w okolicy Kopańca (prawdopodobnie w lecie 1938 roku), co mogło mieć związek z budową odcinka słynnej Drogi Sudeckiej (Sudetenstraße), ale było to na kilka lat przed otwarciem naszego basenu...


[Obrazek: basen9.jpg]


Więc co z jeleniogórskim obozem? Jakiś czas temu w nasze ręce wpadły dwie fotografie, pochodzące z jednej z niemieckich, prywatnych kolekcji. Zdjęcia przedstawiały dotychczas nieznany obóz oddziału R.A.D., co ciekawe numer na jednym z naszych zdjęć (1/103) odpowiadał według znanego spisu oddziałowi z dawnego Hirschbergu. Górowało w nas przeczucie, że to strzał w dziesiątkę !!! Faktycznie, zlokalizowanie miejsca nie było trudne- po rekonesansie w terenie nie mieliśmy już najmniejszych wątpliwości. Obóz jeszcze przed przeniesieniem w Izery, faktycznie znajdował się w obrębie Jeleniej Góry. Obecnie w tym miejscu, przy ulicy Podgórnej znajduje się hurtownia "MPT Oaza". Układ obiektu od ponad 80 lat niewiele się zmienił, jeszcze kilka lat temu był łudząco podobny do obrazu z przedwojennego zdjęcia. Dziś dawne, drewniane baraki zastąpiła jednak duża hala magazynowa.


[Obrazek: basen22.jpg]
1935-38, brama obozu R.A.D. (1/103) w dawnym Hirschbergu


[Obrazek: basen23.jpg]
1935-38, obóz Służby Pracy Rzeszy nr 1/103 (Arbeitsdienstlager der R.A.D.-Abteilung 1/103) mieszczący się przy dzisiejszej
ulicy Podgórnej w Jeleniej Górze


[Obrazek: basen4.jpg]
2018, zabudowania hurtowni "MPT Oaza" w Jeleniej Górze



Wracając do basenu...


Zapewne, żeby podnieść kulturalny aspekt obiektu, dawni włodarze miasta zakupili i umieścili na naszym basenie ciekawy pomnik kapiących się kobiet. Znany również jako rzeźba "Sportsmenki", ma dość tajemnicze i nieznane pochodzenie. Na monumencie można odnaleźć ciekawą sygnaturę, która może wskazywać na Josefa Thoraka jako autora rzeźby (Josef Thorak charakterystycznie podpisywał swoje dzieła- znanych jest kilka rodzajów jego sygnatur, zazwyczaj było to pełne nazwisko).


[Obrazek: basen1.jpg]
pomnik kąpiących się kobiet na widokówce BW "Ruch" z 1960 roku


[Obrazek: basen11.jpg]
sygnatura odkryta na rzeźbie "Sportsmenek" stojącej na terenie jeleniogórskiego basenu


Josef Thorak, był uważany za oficjalnego rzeźbiarza III Rzeszy. Jego rzeźby towarzyszyły projektom Alberta Speera, m.in zdobiły niemiecki pawilon na wystawie światowej w Paryżu. Do dziś na terenie Polski zachowało się kilka jego prac, m.in. pomnik poległych w I wojnie w Ustce, "Konik i chłopiec" przed palmiarnią w Zielonej Górze, posąg "Macierzyństwo" w Zaskoczynie. W 2015 roku podczas prac remontowych na wirydarzu Muzeum Narodowego w Gdańsku wykopano wykonaną z marmuru w 1942 przez Josefa Thoraka ponad półmetrową rzeźbę głowy Adolfa Hitlera. Rzeźba została włączona do zbiorów Muzeum Narodowego.


[Obrazek: basen7.jpg]


Co ciekawe, na jeleniogórskim basenie pojawił się również inny pomnik Thoraka, dar dla mieszkającego w okolicy niemieckiego noblisty- dramaturga i powieściopisarza, ale o tym dowiecie się z materiału filmowego Strimeo.TV zamieszczonego poniżej.


A co z pomnikiem R.A.D.?



[Obrazek: basen20.jpg]


Trzy lata temu, pan Adam Czarnecki natknął się na sporej wielkości kamień, wystający z ziemi na terenie basenu. Był to porzucony, pamiątkowy pomnik R.A.D.- nie lada ciekawostka dla miejscowych badaczy historii. Tematem zainteresowały się niemal wszystkie lokalne media. Pojawiły się wtedy różne pomysły, co zrobić z kamieniem- zostawić na miejscu, przenieść w inne, może nawet zniszczyć ten przypominający znienawidzony ustrój relikt przeszłości. Konkretna decyzja nie została wtedy podjęta, pomnik pozostał na terenie basenu. Zapomniany, przewrócony na bok zarasta trawą- może to wcale nie najgorsze wyjście...


[Obrazek: basen21.jpg]
pomnik pamiątkowy R.A.D. wkrótce po odnalezieniu, 2015 rok


[Obrazek: basen8.jpg]
stan obecny, 2018



Historia basenu przy ulicy Sudeckiej:






[Obrazek: basen12.jpg]
1939-42, niemieccy żołnierze wypoczywają na jeleniogórskim basenie


źródła:

kolekcja Tropicieli Historii
fotopolska.eu

zdjęcia współczesne: Strimeo.TV oraz Hirschberg Jan
Odpowiedz




Użytkownicy przeglądający ten wątek: 1 gości
Menu